Dünyanın Mevlâna’sı

Tarih 17 Aralık 1273; Mevlânâ Hakk'a yürümüş; yani, can'ı

asıl mekâna uçarken, bedeni de aslı olan toprağa geri verilmek

üzere götürülüyor. Bu sırada Müslümanlar, Hıristiyanlar ve

Museviler arasında bir tartışma başgösteriyor. Müslümanlar, 'O

bizim dinimizin imamı, sizi ne ilgilendirir?' demelerine karşı;

İsa'yı, Musa'yı Mevlânâ'nın fikirleriyle daha iyi

anladıklarını söyleyen gayrimüslimler bütün engellemelere

rağmen cenaze törenine katılıyorlar.

Yıl 1952; Mevlânâ'nın doğum yıldönümü nedeniyle UNESCO

tarafından Paris'teki Gime Oriental Museum'da bir anma

toplantısı düzenleniyor. Törene Türkiye delegeleriyle birlikte

Mısır, Afganistan, İran ve Pakistan'dan da üyeler katılmakta.

Törenin başlamasından önce verilen resepsiyonda bu delegeler

Mevlânâ'nın milliyeti konusunda bir tartışma içerisine giriyor.

Mısırlı delege; Mevlânâ'nın ceddinin Hz. Ebubekir'e

dayandığını, bu yüzden de onun Arap olduğunu ileri sürüyor,

İranlı delege; 'Mevlânâ İranlıdır, çünkü bütün eserlerini

Farsça yazmıştır.' diyor. Afganlı delege ise; 'Mevlânâ

Belh'te doğmuştur. Belh de Afgan topraklarındadır. O halde

Mevlânâ Afganistanlıdır', tezini savunmaya çalışıyor, Türk

delege de Mevlâna'nın "Aslem Türkest, egerçi Hindu gûyem"

(Her ne kadar Farsça-Hintçe söylesem de aslım Türk'tür benim)

beyitlerini söyleyerek Mevlânâ'nın kendisini Türk ilân

ettiğini belirtiyor. Bu tartışmalar üzerine kongrenin havası bir

hayli gerginleşiyor. Pakistan delegasyonunda bulunan fıkıh âlimi

Prof. Hamidullah Han ise tartışmalara müdahale ederek, "Mevlânâ

hiçbir milletin değil bütün insanlığın malıdır." diyerek son

noktayı koymak ister. İranlı temsilcinin karşı çıktığı bu

görüş, diğer ülke delegasyonu tarafından kabul görür.

İki gün süren ve 5 bin kişilik salonun tıka basa dolduğu

törende, Mevlânâ ve Mevleviliğin önemi hakkında yapılan

konuşmalar, mûsikî ve semâ gösterileri âdeta insanları

büyüler. Tören süresince birçok devlet başkanından ve diğer din

temsilcilerinden gelen kutlama telgrafları da salonda büyük bir

alkışla karşılanır.

O anma toplantısından bu güne 53 yıl geçti. Bu süre zarfında

buna benzer ulusal ve uluslararası platformlarda, bazılarına bizim

de şahit olduğumuz birçok tartışmalar yaşandı. Hattâ

Mevlânâ'nın mensup olduğu din konusunda bile varsayımlarla

görüşler öne sürüldü, makaleler yazıldı. Hâlâ da bu

tartışmalar devam edip gitmede. Günümüzde neler yapılıyor...

Tespit edebildiğimiz kadarıyla çok sayıda Türkçe ve Farsça,

200'ü aşkın İngilizce, 50'ye yakın Almanca, 20'yi aşkın

Fransızca eser başta olmak üzere İspanyolca, İtalyanca,

İsveççe, Norveççe, Danca, İskoçça, Çekçe, Boşnakça,

Arnavutça, Hintçe, Arapça, Urduca, Sindce, Bengalce, Peştuca,

Endonezyaca, Azerice, Tacikçe, Özbekçe, Rusça, Yunanca, İbranice,

Çince ve Japonca yazılmış eserlerle Mevlânâ ve Mevlevilik tüm

dünya insanlarına tanıtılmakta; ama Mevlânâ'nın Mesnevî'de

dediği gibi: "Herkes kendi görüşüne göre onun dostu olup;

içindeki gerçek sırları kimse aramamaktadır."

Mevlânâ'yı yeterince tanıtamıyoruz

Özellikle Amerika'da yayınlanan İngilizce eserlerde ise

Mevlânâ'nın İran'ın tanınmış mistik şairi olarak

nitelendirilmesi bizi hayli üzmekle birlikte, bizim de eksikliğimizi

göstermektedir. Türklerin yoğun olarak yaşadığı Belh'te doğup

Selçukluların başkenti Konya'da, Türk-İslâm kültür ve

an'anesiyle yetişen Mevlânâ ile ilgili bilimsel çalışmalar en

fazla bizde yapılmıştır. Bunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Ama

bunların tanıtımını ve uluslararası literatürde

kullanılmasını becerememiş; sadece semâ gösterileri ve Şeb-i

Arûs kutlamalarını ön plâna çıkarmış; maalesef, bugün

dünyanın hemen her tarafında okuyucu bulabilen İngilizce ile kayda

değer Mevlânâ'yı, fikirlerini ve Mevleviliği doğru dürüst

anlatan eserler yayınlayamamışız. Hâl böyle olunca da özellikle

Batılılar yazdıkları eserlerle, Mevlânâ'yı istedikleri gibi

anlamış ve anlatmışlardır. Biz ise Mevlânâ'yı doğru olarak

anlamak şöyle dursun, eserlerini Farsça yazdığı için, değil

modern edebiyatımıza, divan edebiyatımıza bile dahil etmeyerek

Mevlânâ'yı sahiplenmek isteyenlerin ekmeğine yağ sürmüşüz ve

hâlâ da sürmekteyiz. Bazıları, daha da ileri gidip Mevlânâ'yı

İran kültürünün bir temsilcisi sayma gibi bir cehaletin içine

düşmüştür. Artık Konya olarak, Selçuk Üniversitesi bünyesinde

50 yıllık bir arzunun semeresi olan Mevlânâ Araştırma ve Uygulama

Merkezi'ni (SÜMAM) kurmuş, Mevlânâ Kültür Merkezi'ni

tamamlamış ve Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm

Müdürlüğü'nün de daha tecrübe kazanmış haliyle,

Mevlânâ'nın da dediği gibi "birlik olup" üzerimize düşen

bu tarihî görevi yerine getirmeliyiz.

Aslında Mevlânâ'nın bizim sahiplenmemize de ihtiyacı yoktur. O,

zaten modern fikirleriyle her dönemde, her milletten insana hitap

edebilmiş, muhatap bulabilmiştir. Ama; ülke olarak, ülkemizin

tanıtımına katkı olarak; ve hattâ kısırdöngülü iç

çekişmelerimize cevap bulabilmek için onun fikirlerine ve

yardımına hayli ihtiyacımız var. Eğer bu değerimizin farkında

olamazsak, farkında olanlardan da şikâyetçi olmaya hakkımız

yoktur. Yine; Fransız bilgin Pasteur'un "İlmin vatanı yoktur,

fakat âlimin bir vatanı olmalıdır." sözü ne kadar doğru ise;

Mevlânâ'nın "Ey güneş! Başka bir âlemi aydınlatmak için bu

gül bahçesini terk edip gidiyorum." beyti de o kadar manidârdır.

Sözün özü; 1952 yılında yapılan yukarıdaki anma töreninin

benzeri şimdi yapılsa şüphesiz bütün dünya devletleri

-özellikle Amerikalılar- bir yolunu bularak Mevlânâ'yı

sahiplenirse hiç şaşmamak gerekir...

*Yard. Doç. Dr., Selçuk Üniversitesi Mevlânâ Araştırma ve

Uygulama Merkezi Müdürü.

Mevlevî mûsikîsi ve semâ'daki semboller

Mevlevî semâ ayini, mûsikîsinden kıyafetine kadar her alanda, pek

çok sembolleri taşır. Benliğinden ölü olan Mevlevî dervişinin,

başındaki sikkesi mezar taşı, giydiği tennuresi kefeni,

sırtındaki hırkası kabridir. Semahane kâinattır; sağ tarafı

görünen ve bilinen madde âlemi, sol taraf mânâ âlemidir. Posttan

sağa doğru hareket, yücelikten düşüklüğe gidiş (ulvîden

süflîye) hatt-ı istivanın sonundan posta doğru hareket

düşüklükten yüceliğe varıştır ki, "seyr-i sülük" denen

manevî olgunluğa erişme yolculuğunu anlatır. Kudümün ilk vuruşu

"Ol" emrinin, anlatımıdır. Ney, "İnsân-ı kâmil"dir.

Neyin üflenmesi, İsrafil'in "sûr"u üflemesidir. Kalkarken

yere el vurmak hem "Ol"manın, hem Sûr'u işitince kabirden

kalkmanın sembolüdür. Sultan Veled devrindeki üç tur, "İlm-el

yakîn, ayne'l yakîn, hakke'l yakîn" denen bilme, görme ve

olma mertebelerine işarettir.

Tecelli rengi olan kırmızı renkli post, üstündeki Şeyh Hz.

Mevlânâ'yı temsil eder. Hakikate varan yolu o bilir; ve bunun

için hakikate varan en kısa yolu temsil eden hatt-ı istivâ'ya

yalnızca o basabilir. 'Sûr'un üflenmesiyle kabirlerinden

canlanarak kalkanların şaşkın şaşkın nereye gideceklerini aramak

yerine, insân-ı kâmilin peşine takılıp, onun gittiği yoldan,

adımlarını onun gibi atarak kurtuluşa eren yolu bulmayı, Sultan

Veled devrindeki yürüyüş temsil eder. Semâdaki selâmlar zât,

sıfat, fiil, vahdet gibi tasavvuf anlamlarını taşırlar. Dört

selâm, şeriat, tarikat, hakikat ve marifet kademelerini

anlatmaktadır. Dördüncü selâmda; Allah'ın tek ve gerçek

varlığı ile varoluş olan, vahdet durağından kıpırdamadan, ayak

direyerek duruş, anlatılmaktadır. Ve sonunda, "Bütün mânâ

mertebelerini bilsen de, ulaşsan da, asla kulluktan vazgeçme, en

yüce makam ve mertebe kulluktur, fakat, bilenle bilmeyen bir

değildir." denilir. (Kaynak: www.semazen.net )